Joxemari Iturralde – Jamaikako neska

“Errelatoaren kontua poliedro irregular bat da”

Boxeoaren mundu maskulinoa literaturara ekarri zuen Joxemari Iturralde idazleak (Tolosa, Gipuzkoa, 1951) Perlak, kolpeak, musuak, traizioak (2015) aurreko lanean. Bestelako unibertso bat ageri da Jamaikako neska lan berrian. Bere azken nobelak bezala, Pamielarekin argitaratu du.   

Perlak, kolpeak, musuak, traizioak aurreko lanean bi euskal boxeolari ziren protagonistak. Oraingoan, aldiz, euskal jatorriko emakume jamaikar bat. Begirada aldaketa behar zenuen?
Nobela guztiek izan behar dute ezberdin. Horrek esan nahi du, beraz, begirada ere ezberdin izango dela. Perlak, kolpeak, musuak, traizioak nobelan hiru protagonista zeuden, lagunak izandako bi boxeolari ospetsu eta sendagile bat. Traizio handi baten historia kontatzen zen han. Jamaikako neska nobela honetan, aldiz, ez dago horrelakorik; hemen euskal jatorriko emakume jamaikar batek bere bizitza kontatzen digu, Jamaikan hasi eta Euskal Herrian amaitu arte.

Dafne protagonistaren istorioa darabilzu Euskal Herriko historiaren atal baten kontaketa egiteko; bogako dago errelatoaren gaia. Zure ekarpena egiteko, kanpoan jaio eta hezitako baten begirada hautatu duzu?
Nobela honetan ez dago bakarrik Euskal Herriko historiaren atal baten kontaketa, askoz gauza gehiago ere kontatzen dira bertan. Dafne protagonistak leku askotako istorioak kontatzen dizkigu, ez baita alferrik bizi izan Jamaikan, Argentinan, Mexikon, Holandan, Madrilen, Bruselan, Euskadin… 
Errelatoaren kontu horretan, norberak aurkitu behar du horri buruzko erantzunik zehatz eta egiazkoena. Errelatoaren kontu hori ez da margo edo kuadro batek ematen dizun irudia; ez da txanpon batek dauzkan bi alde edo aurpegi horietako baten aukeraketa egitea; poliedro irregular bat da, alde edo aurpegi asko eta ezberdinekin, alde edo aurpegi horietatik batzuk handiago eta garrantzitsuago izango direnak. Poliedro irregular horren alde edo aurpegi horiek guztiek osatuko dute, azkenean, errelatoaren istorioa. 
Jamaikako neska nobelan pertsonaia ezberdin ugari daude, eta nork bere erantzuna dauka errelatoarekiko.  (Irakurri +)

50 urte Rikardo Arregi hil zela

Duela 50 urte gaurko egunez, 1969ko uztailaren 10ean hil zen Mendaro aldean auto istripuan Rikardo Arregi Aranburu idazle eta ekintzaile andoaindarra. 26 urte besterik ez zituen arren, idazle gazte hark egundoko eragina izan zuen bere garaian, berak sortua baita, besteak beste, alfabetatze mugimendua. Arregik utzitako arrasto sakonaren froga da heriotza hari loturik dauden idazleen zerrenda, XX. mendeko euskal kulturaren berrikuntza markatu zuten izen nagusiak: Txillardegi, Gabriel Aresti, Ramon Saizarbitoria, Ibon Sarasola, Arantxa Urretabizkaia… Hemen kontatuko dizugu lotura horren nondik norakoa.

Garai hartan Txillardegi Bruselan bizi zen, erbesteraturik, eta bertatik idatzi zuen bere hirugarren eleberria, Elsa Scheelen. Berau argitaratzeko gertu agertu zen Gabriel Aresti, berak sorturiko Kriseilu zigiluan. Aldi berean, Donostian, Ramon Saizarbitoriak, Ibon Sarasolak, Arantxa Urretabizkaiak eta beste zenbait lagunek Lur argitaletxea sortzekotan ziren, eta tratuan ziren Gabriel Arestirekin ere. Hain zuzen, elkarrizketa horietatik atera zen argitaletxe bakarra eratzeko asmoa. Arestik jada ordaindua zuenez Elsa Scheelen-en edizioa, ale horiek Lur-en esku utziko zituen, eta ordainetan, Arestiri auto bat emango ziotela adostu zuten, Lur-ekoen lagun baten Seat 850 bat.

Euskaltzaindiak Bilbon egingo zuen batzar bat aprobetxatuz, Ramon Saizarbitoriak eta Rikardo Arregik hartu zuten kotxea, han Arestiri entregatzeko. Zoritxarrez, ez ziren inoiz iritsi, bide erdian istripua izan baitzuten eta bertan hil baitzen Rikardo Arregi.

Paolo Cognetti: “Las cimas las podemos dejar ahí arriba y caminar juntos a los pies de las montañas”

Sin llegar nunca a la cumbre (Literatura Random House, 2019) es el relato de un viaje cuyo destino son los paisajes rurales, los caminos, los sentimientos nómadas y las emociones humanas. Se trata de un libro que Paolo Cognetti (Milán, 1978) ha escrito desde su verdad, para narrar certezas universales que poco tienen que ver con la conquista y el poder, y mucho con la vulnerabilidad del ser humano y su capacidad para ser feliz gracias a los actos más simples y las cosas más sencillas.

Abre el libro con una maravillosa cita de Tiziano Terzani, y, al final, lo dedica a su memoria, mencionando que es él quien les ha guiado al Himalaya. ¿Cómo le ha acompañado, influenciado, Terzani en este viaje a las cumbres del Nepal?                                                                                                                                                                                                                    

Terzani ha sido uno de los principales conocedores de Asia que hemos tenido en Italia. Estaba enamorado de ese continente y vivió allí durante 30 años como periodista: estuvo viviendo en Hong Kong, Singapur, China, Japón, India y visitó todos los demás países de Asia, contando el final de la guerra de Vietnam, desde Saigón, o la caída de la Unión Soviética desde las provincias musulmanas. Era un hombre profundamente político y China, su sueño de cuando era joven, se había convertido, en ese sentido, en una terrible decepción. Viviendo allí experimentó la traición de la utopía socialista. Japón, a su vez, le había impactado ya que, siendo un país tan antiguo y noble, había empezado a copiar el modelo occidental, olvidándose de sí mismo; esa también era una parte de Asia que le daba miedo, que no hubiera querido ver.    (Irakurri +)

CASTILLO SUAREZ: “Benetakotasuna bilatzen dut nire hitzen bidez”

                                                                                                                                                                                                              

Castillo Suarez (Altsasu, 1976), zazpi urteko isilaldiaren ondoren poesiara itzuli da Irautera izeneko liburuarekin, iruditeria begetala eta abandonuaren gaia elkartzen dituena, indar eta dotorezia bereziaz.

 

Poeta emankorra izan zara beti, garai batean bi urterik behin liburu berri bat atera ohi zuena. Oraingoan, berriz, zazpi urte igaro dira azken poemategia atera zenuenetik. Badu horrek zergatiren bat?

Uste dut idazle bati gerta dakiokeen gauzarik makurrena dela aurrekoa baino liburu txarragoa egitea. Alde horretatik, Urtebetze festa izan da orain arteko nire libururik biribilena, eta egiazki uste nuen ezin nuela hoberik idatzi. Ez dago bestelako arrazoirik. Sumatu dudanean liburu –on– bat nuela burutan, idazketa prozesu oso azkarra izan dut: bi hilabetetan idatzitako liburua da. (Irakurri +)

11 urtetako elkar Ilustrazio eta Ipuin Lehiaketako lan irabazleak

Gaur abian jarri den elkar Ilustrazio eta Ipuin Lehiaketak 10 urte beteko ditu aurten. Urte borobila izanda, urte hauetan guztietan irabazleak izan diren lanak, ilustrazioak zein ipuinak, nabarmendu nahi izan ditugu. Hemen izenak eta lanak: (Irakurri +)

LUIS LANDERO: “Todos mentimos casi a diario”

Lluvia fina es la nueva novela del Premio Nacional de Narrativa, Luis Landero (Badajoz, 1948), un autor respetado por la crítica que cuenta también con el favor del público lector. La historia de este libro uno de los más vendidos de la temporada arranca cuando Gabriel decide reunir a toda la familia para celebrar el ochenta cumpleaños de su madre. Su mujer, Aurora,  trata de disuadirlo porque prevé que esa iniciativa reavivará los viejos conflictos.

 

En la novela se afirma que no es verdad eso de que las palabras se las lleva el viento. Desde luego, en la familia que protagoniza el libro parecen indelebles.

      Es que a menudo, y en todos los ámbitos, las palabras pueden ser peligrosas. Todos sabemos hasta qué punto puede herir una palabra a destiempo, un equívoco, un descuido, no digamos un insulto, y hasta las pausas, los silencios, se cargan a veces de sentido y son tan elocuentes o más que las mismas palabras. Con palabras, y a veces de un modo sutil y apenas sugerido, se halaga, se humilla, se seduce, se enamora, se advierte o se amenaza… Como decía Octavio Paz: “Cuidemos las palabras y cuidémonos de ellas”.

(Irakurri +)