Español
Bere inguruko mundua behera etortzen ikusten duen haur baten bizitza kontatzen digu Lander Garrok (Orereta, 1975) Gerra Txikia (Susa) kaleratu berri duen azken nobelan.
Errenteriako den baina Iparraldera bizitzera joan den errefuxiatu baten semearen azalean sartzen zara. Zer du zutaz haur horrek?
Asko dauka autobiografikotik liburuak, eta, beraz, asko dauka nigandik Xabi Ugartek ere. Nik nire haurtzaroan bizi izan nituen zenbait gertakari terrible bizi ditu berak ere, tartean heriotza, abandonua eta kartzela. Baina ez da liburu autobiografikoa, nobela da, eta nobelagilearen askatasuna izan dut ni izan nintzen haurrarekin pertsonaia bat sortzeko, nobelaren logikaren baitan ni neu baino hobe egokituko zena, modu interesgarriago batez seguruen.
McCarthy-ren zita honekin abiatzen da liburua: Gogoratu behar ditugun gauzak ahazten ditugu eta ahaztu behar ditugunak gogora ekartzen zaizkigu. Gero, istorio barruan, aitonak esaten du: Hiru urteko gerra eta berrogei urteko isiltasuna. Horra izuaren boterea. Badirudi ahanzturak kezkatzen zaituela, ezta?
Politikaren joko-zelaian hitz gakoa da memoria, eta, ondorioz, balak edo bonbak balira bezala erabiltzen dira, erasotzeko, iraintzeko, umiliatzeko. Eta memoria, ia beti, menperatzailearen esku dagoen kontakizuna da. Beti dago egia ofizial bat, behin eta berriz aditzen duguna, eta beste bat, menperatuon etxeko abaroetan gordetzen dena. Eta nobelagilearen betebeharra abaro edo ezkutaleku horretan sartu eta hango egiak lozorrotik esnatzea da. Egia ofizialak ez dioen hori esatea, alegia. Egia ofizialak ezin du literatura izan. Propaganda da.
Bigarren zita, Faulknerrek esanda, zera da: Bere deabruek menperatutako izakia da artista’. Liburu honekin zure deabru batzuk menperatzen saiatu zara?
Dudarik gabe, bai. Ume nintzela heriotza aurrez-aurre ikusi nuen. Umeek uste dute gauzak gertatzen direla hala gertatu behar dutelako, hala direlako, hala izan direlako betitik. Beraz, gerra bizi duen haurrarentzat, heriotza gauza normala da, hura mingarri izan arren. Ez da denbora asko horretaz ohartu naizela, eta banuen heriotza bere tokira, berez dagokion toki bazterrekora itzultzeko premia. (Irakurri +)
Jakinek zuzendaritza berria du. Hernaniko Orona Ideo Berrikuntza Gunean egin den ekitaldian aurkeztu da zuzendaritza berria, eta baita Lorea Agirre zuzendari berria ere. Agirre kazetaria eta kulturaren eremuko ikertzailea da. Talde berrian Joan Mari Torrealdai ere izango da, azken 37 urtean Jakineko zuzendari izan dena. Horrela, talde historikoaren eta berriaren arteko lotura ez da etengo. Bi horiekin batera beste hamabi lagun ariko da, euskal kulturaren baitan aski ezagunak denak ere. Literatura, komunikazioa, antropologia, bertsolaritza, filosofia, sorkuntza, soziologia eta artearen eremuko adituak dira, eta horregatik Jakin Talde berriaren ezaugarria da askotarikoa eta aberatsa izatea.
Zuzendaritza berriko kideak:
Lorea Agirre (Jakineko zuzendaria)
Haizea Barcenilla (arte komisario eta kritikaria, eta EHUko irakaslea)
Harkaitz Cano (idazlea)
Xabier Eizagirre (Jakineko erredakzio burua)
Idurre Eskisabel (kazetaria, antropologoa eta EHUko irakaslea)
Patxi Juaristi (soziologoa eta EHUko irakaslea)
Joanmari Larrarte (Berria Taldeko marketin eta publizitate arduraduna)
Maialen Lujanbio (bertsolaria)
Imanol Murua (kazetaria)
Andoni Olariaga (filosofoa eta Hausnart aldizkariaren zuzendaria)
Olatz Osa (Elkar argitaletxeko argitaletxeen zuzendaria)
Gexan Sors (Elkar-eko marketin zuzendaria)
Joan Mari Torrealdai (Jakineko zuzendaria 42 urtez)
Eguzki Urteaga (soziologoa eta EHUko irakaslea)
“Ez dut nahi konfortik. Jainkoa maite dut, poesia maite dut, benetako arriskua, askatasuna, ontasuna, bekatua”. Aldous Huxleyren maxima dakar gogora Abisalia (Txalaparta, 2014) sinesgaitz honek, iluminatu honek. Serranok dio poema liburu izateko jaio zela, baina ipuin liburua atera zaiola. Literaturaren mugak esploratu ditu Eibarrekoak, “genero eta etiketetan erortzeko beldurrik gabe”.
Zer da Abisalia bera: fisikoa al da, ametsa al da?
Erlojugilea (Txalaparta, 2009) nobelan azaltzen den nire lurralde literarioa da Abisalia. Giza garun itxurako uhartea da, itsaso debekatuaren ertz batean kokatua. Abisalia gizabanako bakoitzaren barruan taupaka dabilen estatua da. Abisalia zapaldu ditudan paisaiez dago egina, baina baita amestu ditudan paisai ezinezkoez egina. Abisalia munduko mendi tontorrik garaiena duen lurraldea da, baina aldi berean, eta alderantziz jarri ezkero, punturik abisalena aurkitu dezakezun erresuma.
Autonomoki irakur daiteke pieza bakoitza, baina hari bat asmatu diozu…
Esango nuke atal guztiei eman diedala antzeko kolore bat, tonu bat, giro bat… desesperantza bat akaso.
Kritika egiten al zaio gaurko gizarteari Abisalian?
Gaurko gizarteari kritika beti egon da presente nire lanetan. Oraingoan ere, batzuetan ironiaz maskaratuta azaltzen bada ere, hor dago. Abisalian, gure munduan porrot egin duten sistema politikoen adibideak sartu ditut, baina oinarrian gizabanakoak arrotz zaion gizarte baten aurrean dituen frustrazioen inguruan mintzo naiz.
Liburua begitandu zait itzela, gordina, leuna… Uste dut sentsazioak sortzea izan dela zure helburua. Hala da?
Hori izan da nire helburua: sentsazioak iradokitzea. Ez zaizkit gustatzen orri bakoitzean zer sentitu behar duzun eta nola sentitu behar duzun agintzen dizuten liburuak. Abisaliako lurretan irakurlea da libre den bakarra. (Irakurri +)
Dagoeneko euskara eta euskal kulturaren .eus domeinua martxan da apirilaren 15etik, eta dagoeneko lehen webgunea ere badu: domeinuak.eus
Apirilaren 26an prentsaurrekoa emango dute arduradunek hurrengo pausuak azaltzeko.
Stephen King: existituko ez balitz asmatu egin beharko genuke. Zinearen industriak behintzat behar-beharrezkoa du Maine-eko idazlearen imajinazioa. Egile garaikideen artean pantailara gehien egokitu dena da, eta literaturaren historiari begiratzen badiogu, soilik Shakespeare, Txekhov, Dickens eta enparauek gainditzen dute. Zer du King honek ba? Argumentu sinple baina indartsuak, eta edozeinen beldur ezkutuenak ere letretan agertarazteko abilidade harrigarria, labur esanda.
King handiaz oroitu naiz Carrie (Debolsillo) nobelaren adaptazioa berri bat estreinatu berri delako zinemetan, Kimberley Peirce zinegilearen eskutik. Brian de Palmak gorpuztu zuen lehenengo aldiz Carrie gaixoa, hiltzaile telekinetiko kutuna, eta ordutik hiru aldiz egokitu da istorioa, edo lau, tv movie bat ere aintzat hartuz gero.
Pena da Stanley Kubrick dagoeneko gure artean ez egotea, bestela ziurrenik zeluloidera eraman nahiko luke El Resplandor (Debolsillo) nobelaren ondorengoa, gazteleraz Doctor Sueño izenburuaz berriki argitaratua Plaza y Janés argitaletxean. Edo hobe horrela, akaso, idazlea ez baitzen batere pozik geratu Kubrickek Overlook Hotelari (eta bertako bizilagunei) emandako itxura bitxi eta txit kubrickianoarekin.
Baina Stephen Kingen obra aita zoratu, nerabe odol-gose, botere psikiko eta txakur/auto hiltzaileetatik harago doa; ez alferrik, fantasiatik ezer ez duten bere nobelek ere zazpigarren artearen arreta deitu dute. Nork ez du gogoratzen Cadena Perpetua (The Shawshank Redemption, Frank Darabont, 1994), bizitza osorako bidegabeki kartzelaratutako Tim Robbins zoragarriarekin? Stephen King-en nobela labur batean oinarrituta dago istorio hunkigarria, izan ere, halako batean King handiak terrorearen eremua utzi eta laguntasunaz eta giza psikologiaren trikimailu sotilez idaztea deliberatu zuen, lau nouvelle edo eleberri labur konposatuz. Lau istorio horietatik hiru pantailaratu dira dagoeneko: aipatutako Rita Hayworth and The Shawshank Redemption da akaso ezagunena, baina merezi dute ere Cuenta Conmigo (Stand By Me, Rob Reiner, 1986) eta Verano de Corrupción (Apt Pupil, Bryan Singer, 1998) delakoek. Lau nobela labur horiek, aldiz, Debolsillok argitaratu ditu, bi aletan: Las Cuatro Estaciones I: Primavera y Verano eta Las Cuatro Estaciones II: Otoño e Invierno. (Irakurri +)
Ipuinak, poesia, gazte eta haur literatura, nobela… kasik genero guztiak jorratu ditu Karlos Linazasorok, ibilbide literario aberats eta emankorrean. Lirismoaren eta sarkasmoaren artean borrokatzen dela dio berak, “sarkaliriko” bat dela. Ironiaz jositako hirugarren aforismo bilduma plazaratu berri du, Alferrik ez balitz.
Bizpairu liburu batera lantzen irudikatzen zaitut… Zein da zure metodo zehatza aforismoak idazteko?
Tarteka bat zerutik erortzen da, eginda. Baina nire mekanismoa guztiz desberdina da: horretan jarri eta egunak ematen ditut. Udako arratsaldetan, siesta orduan… Aforismoak zerbait irakurtzen ari zarela datoz normalean, erantzun bat eman nahian. Baina burua horretan jarri beharra dago. Oso gauza arina dirudi baina burua asko nekatzen zait.
Barruko argitxo hori…
“Barruko argi ttiki horrek, la ostia, zenbat kontsumitzen duen”
“Aforismoa literaturaren penaltia da”. Badu, beraz, emozioa eta arriskua.
Oso miniatura zalea naiz, gero eta gehiago, esentziara joan behar dela uste dut. Aforismoa bizitzeko eta idazteko moduaren destilazio bat da. Eta egungo bizimodurako genero egokia iruditzen zait. Aldiz, jendeak trilogia potoloak eta horrelakoak irakurtzen ditu gehien, eta gainera oso txarrak. Zenbait eta xumeago eta laburrago ahalegin intelektual handiagoa eskatzen du, irakurzaletasun benetakoa. (Irakurri +)
